TSK Koruyucu Hekimlik B\u00fclteni, 2007: 6 (3) 222 www.korhek.org insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na etkileri ile \u00fclkemizdeki konu ile ilgili yasal durumun irdelenmesi ama\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. TANIM Konutlarda ve di\u011fer kapal\u0131 yap\u0131larda i\u00e7 ortam havas\u0131nda; insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 olumsuz y\u00f6nde etkileyen karbon monoksit, k\u00fck\u00fcrt dioksit, nitrojen oksitler, formaldehit, sigara duman\u0131, radon, asbest, kur\u015fun, u\u00e7ucu organik molek\u00fcller, \u00e7e\u015fitli mikroorganizma ve alerjenler gibi biyolojik, fiziksel ve kimyasal zararl\u0131 etkenlerin g\u00f6r\u00fclmesi \u2018kapal\u0131 ortam hava kirlili\u011fi\u2019 olarak tan\u0131mlan\u0131r. \u0130\u00e7 ortam havas\u0131ndaki bu kirleticilerin g\u00f6r\u00fclme oran\u0131; yap\u0131n\u0131n \u00f6zelliklerine, yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131lan malzemeye, \u0131s\u0131tma sistemine, havaland\u0131rma durumuna, i\u00e7inde yap\u0131lan i\u015fe (konut, i\u015fyeri, fabrika vb. olmas\u0131), i\u00e7inde ya\u015fayan ki\u015filerin davran\u0131\u015f bi\u00e7imlerine (sigara i\u00e7me gibi) ba\u011fl\u0131d\u0131r. Kapal\u0131 ortam hava kirlili\u011fi yap\u0131n\u0131n i\u00e7 ko\u015fullar\u0131na ba\u011fl\u0131 olabilece\u011fi gibi; d\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131n etkisi ile de olu\u015fabilir. \u00d6zellikle yanma sonucu olu\u015fan kirleticiler ve radon d\u0131\u015f ortamdan i\u00e7 ortama girebilir (1,5\u20137). Hasta Bina Sendromu: Belli bir binada ya\u015farken ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, g\u00f6zlerde ya\u015farma, yanma, burun ak\u0131nt\u0131s\u0131, bo\u011fazda irritasyon, kuruluk gibi belirtilerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ve bu belirtilerin o binadan uzakla\u015f\u0131nca kaybolmas\u0131 \u2018hasta bina sendromu\u2019 olarak isimlendirilir(1-5,8,9). KAPALI ORTAM HAVA K\u0130RLET\u0130C\u0130LER ve \u0130NSAN SA\u011eLI\u011eI \u00dcZER\u0130NE ETK\u0130LER\u0130 Kapal\u0131 ortam hava kirleticiler de\u011fi\u015fik s\u0131n\u0131flamalar yap\u0131lm\u0131\u015fsa da; genelde alt\u0131 ana ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda incelenir(1\u20135,9). 1. Mikroorganizma ve alerjenler: Evcil hayvanlar, bu hayvanlar\u0131n t\u00fcy ve salg\u0131lar\u0131, nemlendiriciler, havaland\u0131rma sistemleri, havaland\u0131rma sistemi su tahliye kanallar\u0131, baz\u0131 kimyasal maddeler, baz\u0131 ev bitkileri mikroorganizmalar, mantar ve algler i\u00e7in bina i\u00e7inde uygun \u00fcreme ortam\u0131 olu\u015fturur. Bu mikroorganizmalar ortamda ya\u015fayanlarda \u00e7e\u015fitli bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klara ve alerjik reaksiyonlara yol a\u00e7ar. Legionella havaland\u0131rma sistemi su tahliye kanallar\u0131nda, durgun su borular\u0131 ve du\u015f borular\u0131nda ya\u015far ve insanlarda pn\u00f6moniye neden olur. Kapal\u0131 ortamda bulunan insan say\u0131s\u0131 artt\u0131k\u00e7a bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar\u0131n yay\u0131l\u0131m\u0131 da kolayla\u015f\u0131r. Akarlar ise yer d\u00f6\u015femelerinde, yast\u0131k ve \u00f6rt\u00fc y\u00fczeylerinde bulunur ve \u00f6zellikle \u00e7ocuklarda ast\u0131ma yol a\u00e7ar. Konut havas\u0131nda bulunan polenler de ast\u0131m nedeni olabilir. Partik\u00fcl maddeler ve \u00e7e\u015fitli kimyasal alerjenler ast\u0131ml\u0131 \u00e7ocuklarda s\u0131k ast\u0131m krizlerine neden oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir(1\u20135). G\u00fcney Kore\u2019nin Daegu kentinde Lee ve arkada\u015flar\u0131nca 40 apartmanda yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada i\u00e7 ortam havas\u0131nda bulunan bakteri ve mantar konsantrasyonlar\u0131n\u0131n mevsim de\u011fi\u015fikliklerinden etkilendi\u011fi ve yaz aylar\u0131nda konsantrasyonun y\u00fckseldi\u011fi; ayr\u0131ca mutfakta konutun di\u011fer b\u00f6l\u00fcmlerine g\u00f6re daha y\u00fcksek bakteri ve mantar konsantrasyonu oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir (10). Baltimore kent merkezinde ya\u015fayan; 6-12 ya\u015f grubu, hekim taraf\u0131ndan tan\u0131 alm\u0131\u015f ve son \u00fc\u00e7 ay i\u00e7inde ast\u0131m semptomlar\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f veya t\u0131bb\u0131 tedavi g\u00f6ren 100 ast\u0131ml\u0131 \u00e7ocu\u011fun evlerinde Breysse ve arkada\u015flar\u0131nca yap\u0131lan di\u011fer bir ara\u015ft\u0131rma; evlerdeki allerjen madde konsantrasyonlar\u0131n\u0131n y\u00fcksek oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir(11). Almanya\u2019n\u0131n do\u011fusunda \u00fc\u00e7 ayr\u0131 b\u00f6lgede 1992 ve 1993 y\u0131llar\u0131nda 5\u201314 ya\u015f grubu 2200 \u00e7ocukla yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmada atopik egzama tan\u0131s\u0131 alan 56 (%2,6) \u00e7ocuk i\u00e7in evlerinde evcil hayvan beslemenin bir risk fakt\u00f6r\u00fc oldu\u011fu belirlenmi\u015ftir(12). 2. Yanma sonucu olu\u015fanlar: Fosil yak\u0131tlar\u0131n yak\u0131lmas\u0131 sonucu olu\u015fan karbonmonoksit, karbondioksit, k\u00fck\u00fcrtdioksit, nitrojen oksitler, partik\u00fcl maddeler, polisiklik aromatik hidrokarbonlar bu gruptaki kirleticilerdir. \u0130\u00e7 ortam kaynakl\u0131 olabilece\u011fi gibi d\u0131\u015f ortam kaynakl\u0131 da olabilir. \u00d6zellikle bacas\u0131z kerozen sobalar\u0131n ve gaz \u0131s\u0131t\u0131c\u0131lar\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 konutlarda i\u00e7 ortam havas\u0131nda karbonmonoksit, karbondioksit ve nitrojen oksit konsantrasyonlar\u0131 daha y\u00fcksektir (1\u20135). o Karbondioksit: Yanma ve solunum sonucu ortam havas\u0131na kar\u0131\u015f\u0131r. \u00d6zellikle kerozen sobalar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131n artmas\u0131ndan sonra ciddi sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131na neden olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Asfiksiye neden olur. o Karbonmonoksit: Yetersiz yanma sonucu olu\u015fan renksiz, kokusuz ve \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc bir gazd\u0131r. Kapal\u0131 ortam havas\u0131na kar\u0131\u015fmas\u0131 o ortamda bulunanlar\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden olur. Kanda hemoglobinle birle\u015ferek karboksihemoglobini olu\u015fturur ve oksijen ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 engeller. \u00dclkemizde kapal\u0131 ortamlarda mangal yakma al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ve baca temizli\u011fine \u00f6nem verilmemesi nedeni ile \u00f6l\u00fcmlere neden olmaktad\u0131r. o K\u00fck\u00fcrtdioksit: \u00d6zellikle fosil yak\u0131tlar\u0131n yanmas\u0131 sonucu ortaya \u00e7\u0131kar. Zehirli bir gazd\u0131r; \u00fcst ve alt solunum yolu yak\u0131nmalar\u0131na yol a\u00e7ar. Yeti\u015fkin ve \u00e7ocuklarda ast\u0131ma; \u00e7ocuklarda akci\u011fer enfeksiyonlar\u0131na yatk\u0131nl\u0131\u011fa neden olabilir. o Nitrojen oksitler: Nitrojenmonooksit, nitrojendioksit gibi yanma sonucu olu\u015fan gazlar\u0131 kapsamaktad\u0131r. Mukoz membranlarda irritasyon, kronik akci\u011fer hastal\u0131\u011f\u0131, ast\u0131m ve TSK Koruyucu Hekimlik B\u00fclteni, 2007: 6 (3) www.korhek.org 223 150 ppm in \u00fczerindeki konsantrasyonlar\u0131nda \u00f6l\u00fcme neden olur. \u00d6zellikle nitrojendioksit \u00e7ocuklarda ast\u0131ma neden olabilir. Baltimore kent merkezinde ya\u015fayan 100 ast\u0131ml\u0131 \u00e7ocu\u011fun evlerinde yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmada; \u00f6zellikle \u0131s\u0131nma ama\u00e7l\u0131 olarak karozen soba kullan\u0131lan evlerle, sigara i\u00e7ilen evlerde nitrojen dioksit konsantrasyonu y\u00fcksek bulunmu\u015ftur (11). Almanya\u2019n\u0131n do\u011fusunda \u00fc\u00e7 ayr\u0131 b\u00f6lgede Schafer ve arkada\u015flar\u0131nca yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmada atopik egzama tan\u0131s\u0131 alan \u00e7ocuklar\u0131n evlerinde \u0131s\u0131nma sistemine ba\u011fl\u0131 olarak i\u00e7 ortam havas\u0131nda nitrojen dioksit konsantrasyonunun y\u00fcksek oldu\u011fu belirlenmi\u015ftir (12). Hong Kong\u2019da \u00fc\u00e7 buz pateni salonunda Guo ve arkada\u015flar\u0131nca yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fma salon havas\u0131nda buz pistini korumak i\u00e7in kullan\u0131lan propan gaz\u0131n\u0131n etkisi ile salonlar\u0131n havas\u0131nda CO, nitrojen monooksit, nitrojen dioksit ve u\u00e7ucu organik bile\u015fiklerin konsantrasyonlar\u0131n\u0131n y\u00fcksek oldu\u011fu, partik\u00fcl madde ve k\u00fck\u00fcrt dioksit konsantrasyonlar\u0131n\u0131n ise normal oldu\u011fu belirlenmi\u015ftir (13). o Partik\u00fcl maddeler: Kat\u0131 par\u00e7ac\u0131klar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, s\u0131v\u0131 damlac\u0131klar \u015feklinde de olabilir. Genellikle yanma \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak ortaya \u00e7\u0131karlar. Ast\u0131m\u0131 olanlarda ast\u0131m krizini tetikler, burun ve \u00fcst yolu irritasyonlar\u0131na neden olabilir. Baltimore kent merkezinde ya\u015fayan 100 ast\u0131ml\u0131 \u00e7ocu\u011fun evlerinde yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmada da; evlerdeki partik\u00fcl madde konsantrasyonlar\u0131n\u0131n \u00e7ok y\u00fcksek oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir (11). Branis ve arkada\u015flar\u0131nca 2001 y\u0131l\u0131nda Prag\u2019da bir \u00fcniversitenin dershanelerinde yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmada \u00e7al\u0131\u015fma saatleri boyunca havaland\u0131rma sistemine ra\u011fmen partik\u00fcl madde konsantrasyonu \u00f6zellikle d\u0131\u015f ortam hava kirlili\u011finin de artt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde d\u0131\u015f ortam konsantrasyonlar\u0131ndan da y\u00fcksek bulunmu\u015ftur (14). 3. Formaldehit ve u\u00e7ucu organik bile\u015fikler: Formaldehit bir\u00e7ok bina yap\u0131 malzemesinin, mobilyalar\u0131n ve baz\u0131 temizlik maddelerinin yap\u0131s\u0131nda bulunur. Formaldehitin di\u011fer bir kayna\u011f\u0131 da sigara duman\u0131d\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fck konsantrasyonlarda g\u00f6z ya\u015farmas\u0131, \u00fcst solunum yolu irritasyonu; y\u00fcksek konsantrasyonlarda ise alt solunum sistemi irritasyonu ve pulmoner \u00f6dem yapar. Ast\u0131ml\u0131larda ast\u0131m krizini tetikleyebilir. Di\u011fer bir etkisi de merkezi sinir sistemi \u00fczerinedir. K\u0131sa s\u00fcreli bellek kay\u0131plar\u0131 ve anksiyeteye neden olabilir. Sa\u011fl\u0131k \u00fczerine olumsuz etkileri 0,1 ppm \u2013 1,1 ppm d\u00fczeylerinde ortaya \u00e7\u0131kan formaldehit olas\u0131 mesleki kanser nedenleri aras\u0131nda say\u0131lmaktad\u0131r. Uluslararas\u0131 Kanser Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Ajans\u0131 (IARC) formaldehiti grup 2A olarak kanserojen olarak s\u0131n\u0131flam\u0131\u015ft\u0131r (1, 4, 18). U\u00e7ucu organik bile\u015fiklerin kayna\u011f\u0131 ise sigara duman\u0131, ah\u015fap yap\u0131 malzemesi, ki\u015fisel bak\u0131m \u00fcr\u00fcnleri, temizlik maddeleri ve boyad\u0131r. \u0130nsan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine etkileri formaldehit\u2019in etkilerine benzerdir; bitkinlik, bellek kay\u0131b\u0131 ve anksiyeteye neden olabilir (1\u20135). Kanada\u2019n\u0131n Quebec kentinde Ocak-Nisan 2005 tarihleri aras\u0131nda 96 konutta Gilbert ve arkada\u015flar\u0131nca yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fma yeni ah\u015fap mobilyalarla d\u00f6\u015fenmi\u015f ve sigara i\u00e7ilen konutlarda formaldehit konsantrasyonunun y\u00fckseldi\u011fini; do\u011fru yap\u0131lan havaland\u0131rma ile bu seviyelerin d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6stermi\u015ftir. Ayn\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma \u0131s\u0131nma da gaz ve fuel-oil kullan\u0131lan konutlarda nitrojen dioksit konsantrasyonunun y\u00fcksek oldu\u011fu; d\u0131\u015f ortam havas\u0131nda da nitrojen dioksit konsantrasyonunun y\u00fcksek olmas\u0131 nedeni ile; i\u00e7 ortam havas\u0131ndaki nitrojen dioksit konsantrasyonunu d\u00fc\u015f\u00fcrmenin ancak \u00f6zel filtreli havaland\u0131rma sistemleri ile m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir (15). Evci ve arkada\u015flar\u0131nca Ankara kent merkezinde bulunan 46 adet kahvehanede yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rma ise kahvehanelerin %91.3 \u00fcnde formaldehit d\u00fczeyleri y\u00fcksek bulunmu\u015ftur. Ayn\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma; kahvehanelerin \u0131s\u0131nma tipi ile formaldehit d\u00fczeyi aras\u0131nda bir ili\u015fki oldu\u011funu; s\u0131v\u0131 yak\u0131t kullanan kahvehanelerde formaldehit d\u00fczeylerinin daha y\u00fcksek oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir (16). Kanada\u2019n\u0131n Prens Edward adas\u0131nda Gilbert ve arkada\u015flar\u0131nca 59 konutta yap\u0131lan di\u011fer bir ara\u015ft\u0131rma da formaldehit, asetilaldehit ve akrolein seviyeleri s\u0131n\u0131r de\u011ferlerin \u00fczerinde bulunmu\u015ftur. Formaldehit; 1970 den sonra yap\u0131lm\u0131\u015f binalarda daha eski binalara g\u00f6re y\u00fcksek bulunmu\u015ftur. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada yeni mobilya, hal\u0131 kullan\u0131lmas\u0131 ve yeni boya yap\u0131lmas\u0131 ile formaldehit konsantrasyonu aras\u0131nda ili\u015fki bulunamam\u0131\u015ft\u0131r. Asetilaldehit ve akrolein ise beklenildi\u011fi gibi sigara i\u00e7ilen evlerde ve 1970 sonras\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f konutlarda y\u00fcksek bulunmu\u015ftur. Bu \u00e7al\u0131\u015fma konut yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131lan yeni yap\u0131 malzemelerinin risk olu\u015fturdu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir (17). Clarisse ve arkada\u015flar\u0131nca Paris\u2019te yatak odas\u0131, oturma odas\u0131 ve mutfaktan b\u00f6l\u00fcmleri bulunan 61 konutta yap\u0131lan bir di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fmada aldehit konsantrasyonlar\u0131 de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Formaldehit, asetilaldehit, pentanal ve heksanal konsantrasyonlar\u0131 bu \u00e7al\u0131\u015fmada kapal\u0131 ortamlarda propionaldehit ve benzaldehite g\u00f6re daha y\u00fcksek bulunmu\u015ftur. Aldehit konsantrasyonlar\u0131n\u0131 yeni yap\u0131lm\u0131\u015f yer ve duvar kaplamalar\u0131n\u0131n, sigara i\u00e7ilmesinin, karbon dioksit konsantrasyonunun ve \u0131s\u0131n\u0131n y\u00fckselmesinin olumsuz<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
TSK Koruyucu Hekimlik B\u00fclteni, 2007: 6 (3) 222 www.korhek.org insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na etkileri ile \u00fclkemizdeki konu ile ilgili yasal durumun irdelenmesi ama\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. TANIM Konutlarda ve di\u011fer kapal\u0131 yap\u0131larda i\u00e7 ortam havas\u0131nda; insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 olumsuz y\u00f6nde etkileyen karbon monoksit, k\u00fck\u00fcrt dioksit, nitrojen oksitler, formaldehit, sigara duman\u0131, radon, asbest, kur\u015fun, u\u00e7ucu organik molek\u00fcller, \u00e7e\u015fitli mikroorganizma ve alerjenler gibi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":23018,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-24762","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel"],"featured_image_src":{"landsacpe":["https:\/\/wp.beranet.com\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/images-e1495580995295.jpg",383,197,false],"list":["https:\/\/wp.beranet.com\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/images-e1495580995295.jpg",383,197,false],"medium":["https:\/\/wp.beranet.com\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/images-e1495580995295-300x154.jpg",300,154,true],"full":["https:\/\/wp.beranet.com\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/images-e1495580995295.jpg",383,197,false]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wp.beranet.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24762","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wp.beranet.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wp.beranet.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.beranet.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.beranet.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24762"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wp.beranet.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24762\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.beranet.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/23018"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wp.beranet.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24762"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.beranet.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24762"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wp.beranet.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24762"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}